To wyjątkowe wydarzenie w historii Muzeum Narodowego w Krakowie. Jak podkreśla dyrektor MNK, prof. Andrzej Szczerski, wystawa jest nie tylko jedną z nielicznych prezentacji sztuki średniowiecza w polskich muzeach ostatnich dekad, ale także pionierskim projektem badawczym, który pozwala docenić zjawiska artystyczne dotąd mało znane i rzadko opisywane.
Kurator wystawy, dr Wojciech Marcinkowski, proponuje odejście od interpretowania sztuki w granicach współczesnych państw narodowych. Zwraca uwagę, że takie ramy – ukształtowane dopiero w XX wieku – nie oddają realnego kontekstu funkcjonowania sztuki dawnej. Zamiast tego prezentuje perspektywę euroregionalną, w której kluczową rolę odgrywają naturalne uwarunkowania topograficzne. Karpaty nie dzieliły, lecz łączyły. Po obu stronach gór działały te same warsztaty, dzieła sztuki wędrowały z jednej strony masywu na drugą, a nowe tendencje artystyczne przenikały w obu kierunkach. To – jak mówi kurator – poszukiwanie „znaków utraconej wspólnoty”.
Na wystawie znalazły się dzieła z Polski, Czech, Austrii, Słowacji, Węgier, Rumunii, Francji, Belgii, Szwajcarii i Niemiec. Ekspozycja powstała we współpracy z muzeami i instytucjami kościelnymi z dziesięciu państw. Jednym z najważniejszych akcentów jest obecność Madonny z Użhorodu, wypożyczonej z paryskiego Luwru.
Wystawa stanowi zwieńczenie wieloletniego projektu badawczego. Zaprezentowano zarówno nowe odkrycia wynikające z badań terenowych i prac konserwatorskich, jak i dzieła znane wcześniej, które poddano ponownej analizie atrybucyjnej. Wśród najcenniejszych obiektów znalazły się m.in. jedyny zachowany fragment Krucyfiksu Ostrzyhomskiego, rzeźba św. Jana Chrzciciela z Roadeș autorstwa Wita Stwosza młodszego, Chrystus Frasobliwy Mistrza Pawła z Lewoczy z konkatedry preszowskiej oraz słynny Krucyfiks Siedmiogrodzki z kościoła Franciszkanów w Wiedniu. Oprócz rzeźb i obrazów tablicowych prezentowana jest także dokumentacja fotograficzna obiektów nieprzenośnych, takich jak malowidła ścienne czy rzeźba architektoniczna.
Ważnym elementem ekspozycji jest refleksja nad charakterem gotyku jako pierwszego prawdziwie powszechnego stylu w dziejach sztuki europejskiej. Sztuka gotycka przestaje być tu luksusowym dobrem tworzonym wyłącznie dla elit – staje się częścią życia społeczności. Wystawa koncentruje się na sztuce sakralnej, traktując ją jako źródło wiedzy o człowieku, jego wierzeniach i praktykach religijnych. Pokazuje zarówno indywidualne akty pobożności, jak i wspólnotowy charakter religii. Obok sztuki sakralnej prezentowane są także dzieła związane z pamięcią historyczną, rywalizacją władców czy codziennością mieszkańców regionu.
Prof. Andrzej Szczerski podkreśla, że Muzeum Narodowe w Krakowie – położone w jednym z centrów regionu karpackiego – jest szczególnie predestynowane do prezentacji najważniejszych osiągnięć artystycznych tej części Europy. Wystawa „Gotyk w Karpatach” staje się więc zaproszeniem do spojrzenia na historię sztuki poza współczesnymi podziałami, jako na przestrzeń dialogu, przepływu idei i wspólnego dziedzictwa.
Informacje dla zwiedzających:
Wystawa „Gotyk w Karpatach”
Miejsce: Muzeum Narodowe w Krakowie, Gmach Główny
Czas trwania: 10.04.2026 – 09.08.2026
Godziny otwarcia:
• poniedziałek – nieczynne
• wtorek–niedziela – 10:00–18:00
Kurator: dr Wojciech Marcinkowski
Koordynacja: Katarzyna Pawłowska
Współpraca: dr Štefan Valášek
Aranżacja: dr Adam Orlewicz, Agata Rościszewska, Danjel Stelmach
Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie
