Celem wystawy jest ukazanie fenomenu malarstwa na szkle, techniki niezwykle popularnej od drugiej połowy XVIII do połowy XIX wieku. Obrazy te pełniły funkcje religijne, dekoracyjne, a nierzadko także ochronne. Z czasem zostały wyparte przez tańsze oleodruki i litografie, jednak po kilkudziesięciu latach nastąpiło ich spektakularne odrodzenie. Dziś to właśnie Podhale skupia największą liczbę twórców posługujących się tą techniką w całej Europie.
Sztuka odwrotna – precyzja, kolor i mistrzostwo
Na wystawie zaprezentowano ponad 80 barwnych szklanych tafli, ukazujących niezwykłość malarstwa odwrotnego. To technika wymagająca od artysty absolutnej precyzji – obraz powstaje na odwrocie szklanej płyty, a kolejne warstwy farby nakłada się w odwrotnej kolejności niż w tradycyjnym malarstwie. Każdy detal musi zostać zaplanowany z wyprzedzeniem, a najmniejszy błąd jest nieodwracalny. Chronologiczny układ prac pozwala prześledzić rozwój tej sztuki i jej silne zakorzenienie w tradycji ludowej.
Od świętych patronów po zbójników
Większość prezentowanych dzieł przedstawia tematykę religijną – Matkę Bożą, Chrystusa i świętych patronów, którzy przez wieki czuwali nad mieszkańcami góralskich domów. Obok nich pojawiają się sceny świeckie i rodzajowe: legendy o Janosiku i zbójnikach, codzienne zajęcia górali, a także obrazy pełne radości, muzyki i obrzędów świątecznych.
Ekspozycja łączy prace anonimowych twórców z XIX wieku z dziełami najważniejszych artystów XX i XXI stulecia. To niepowtarzalna okazja, by zobaczyć zarówno historyczne przykłady tej sztuki, jak i jej współczesną kontynuację. Wśród prezentowanych twórców znaleźli się m.in.: Anna Pęksa, Helena Roj‑Kozłowska, Stanisława Czech‑Walczak, Zofia Gąsienica‑Roy, Ewelina Pęksowa, Zdzisław Walczak, Zofia Fortecka, Władysław Walczak‑Baniecki, Jolanta Pęksa, Janina Walczak‑Budzicz, Magdalena Fortecka, Marta Walczak‑Stasiowska, Barbara Baniecka‑Dziadzio i Anna Pitoń.
Filmy, konteksty i opowieści o twórcach
Ważnym elementem wystawy są materiały filmowe udostępnione przez Centrum Kultury Rodzimej w willi Czerwony Dwór w Zakopanem, prezentujące sylwetki wybranych artystów. Wszystkie filmy zostały opatrzone napisami dla osób z niepełnosprawnością słuchu. Dodatkowo pokazany zostanie film z Muzeum Tatrzańskiego im. Tytusa Chałubińskiego, ukazujący proces powstawania obrazu malowanego na szkle – od pierwszej kreski po ostatni refleks światła.
Zbiory i współpraca
Obiekty prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem oraz z prywatnej kolekcji Zofii i Magdaleny Forteckich.
Kuratorka wystawy: Anna Latos‑Paryska
Koordynator: Norbert Dulemba
Termin ekspozycji: 16 grudnia 2025 – 12 kwietnia 2026
Miejsce: Muzeum Dialogu Kultur
