To jedyne dzieło artysty znajdujące się w polskich zbiorach publicznych, wypożyczone z Kolekcji im. Jana Pawła II należącej do Archidiecezji Warszawskiej. Przez cały rok będzie dostępne dla zwiedzających, stając się jednym z najważniejszych punktów nowej ekspozycji.
Prezentowany obraz to kameralny pejzaż z 1883 roku, ukazujący skromne wiejskie chaty otoczone gęstą zielenią. Van Gogh posłużył się tu ciemną, stonowaną paletą barw oraz oszczędnymi środkami formalnymi, co wpisuje dzieło w estetykę realizmu i wyraźnie odróżnia je od późniejszego, paryskiego okresu twórczości, zdominowanego przez intensywną kolorystykę i wpływy impresjonizmu. W kompozycji widoczne są inspiracje szkołą haską oraz tradycją XVII‑wiecznego pejzażu holenderskiego.
Historia obrazu jest niezwykle burzliwa. Po opuszczeniu Nuenen przez van Gogha płótno trafiło do skrzyń spakowanych przez jego matkę i na wiele lat zostało zapomniane. Przechowywane na strychu stolarza Adrianusa Schrauwena uchodziło za bezwartościowe. Dopiero w 1902 roku Johannes Cornelis Couvreur odkupił zawartość strychu za symboliczną sumę, próbując sprzedawać obrazy jako domokrążca, a część z nich rozdając w zamian za piwo. Gdy twórczość van Gogha zaczęła zdobywać międzynarodowe uznanie, Wiejskie chaty pośród drzew znajdowały się już w prywatnych kolekcjach w Belgii i Szwajcarii. W latach 80. XX wieku dzieło trafiło do Polski i od tego czasu pozostaje własnością Archidiecezji Warszawskiej, a od 2020 roku znajduje się w depozycie Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego.
W 2021 roku obraz przeszedł kompleksowe badania prowadzone przez specjalistów z Laboratorium Analiz i Nieniszczących Badań Obiektów Zabytkowych Muzeum Narodowego w Krakowie oraz ekspertów z Van Gogh Museum w Amsterdamie. Zastosowano zaawansowane techniki, takie jak promieniowanie UV, RTG, mikroskopia czy skanowanie, które pozwoliły potwierdzić autorstwo i ustalić szczegóły procesu twórczego. Badania mikroinwazyjne umożliwiły analizę kolejności nakładania warstw farby, ich grubości oraz użytych pigmentów. Równolegle przeprowadzono wielomiesięczną konserwację, obejmującą oczyszczenie powierzchni, wzmocnienie dębowego podobrazia oraz przygotowanie nowej ramy. Ustalono również precyzyjne datowanie – obraz powstał w pierwszej połowie września 1883 roku w okolicach Hagi i należy do najwcześniejszych olejnych pejzaży artysty.
Prezentacja dzieła w Krakowie jest efektem współpracy zespołu kuratorskiego Muzeum Narodowego w Krakowie oraz Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego. Wiejskie chaty pośród drzew stanowią wyjątkową okazję, by zobaczyć w Polsce autentyczne, wczesne dzieło jednego z najważniejszych malarzy w historii sztuki.
Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie
