Jak podkreśla kuratorka wystawy, dr Agnieszka Smołucha‑Sładkowska, strach przed nagłym nieszczęściem, chorobą i śmiercią towarzyszy człowiekowi od najdawniejszych czasów. Ochrony poszukiwano w substancjach, znakach i przedmiotach, którym przypisywano magiczną moc odpędzania zła. Właśnie te praktyki – od starożytności po współczesność – stanowią oś narracyjną ekspozycji.
W starożytnym Egipcie amulety były powszechnym elementem życia codziennego. Chroniły przed chorobami, nieszczęściami i urokami. Najskuteczniejsze miały być oko Horusa oraz amulety węzełkowe – supełki wiązane na sznurkach. W basenie Morza Śródziemnego popularne były gemmy, czyli miniaturowe wizerunki ryte w minerałach, noszone w pierścieniach lub woreczkach.
W mitologii grecko‑rzymskiej opiekę nad zdrowiem powierzano bogom: Apollowi, jego synowi Asklepiosowi oraz Higiei (Salus), patronce zdrowia i cesarskiej rodziny. W asklepiejonach – ośrodkach kultu Asklepiosa – działały szpitale i szkoły lekarskie.
W średniowieczu monety pełniły nie tylko funkcję płatniczą, lecz także ochronną. Wierzono, że złoto i srebro mają właściwości oczyszczające, a w rękach władców zyskują wręcz moc uzdrawiania. Sam dotyk monarchy miał przynosić ulgę chorym.
W XVII i XVIII wieku medale zaczęły upamiętniać choroby, ozdrowienia oraz wybitnych lekarzy. Zarazy postrzegano jako karę Bożą, dlatego obok leków zalecano praktyki religijne. Popularnością cieszyły się karawaki – dwuramienne krzyże wzorowane na relikwiarzu z Caravaca de la Cruz, uważane za skuteczną ochronę przed epidemiami.
XIX wiek przyniósł rewolucję w medycynie: rozwój higieny, powstawanie sanatoriów i instytucji medycznych, które upamiętniano medalami. W XX wieku postęp naukowy – przyspieszony przez globalne konflikty – zaowocował nowoczesnymi technikami chirurgicznymi, akcjami humanitarnymi i kampaniami szczepień. Kraków stał się ważnym ośrodkiem badań nad historią i filozofią medycyny.
W ostatnich dekadach medycyna dokonała kolejnych przełomów: skutecznie leczy nowotwory, rozszyfrowała ludzki genom, a przemysł farmaceutyczny rozwija się w niespotykanym dotąd tempie.
Co zobaczymy na wystawie?
Na ekspozycji prezentowane są:
monety, medale, medaliki religijne, odznaki, wpinki, bony apteczne, żetony i różnorodne varia,
starodruki, grafiki i dzieła rzemiosła artystycznego,
puszki i szkło apteczne, apteczki, instrumenty medyczne,
antyczna moneta, która… przeszła przez ludzkie ciało – jeden z najbardziej intrygujących obiektów wystawy.
To opowieść o tym, jak wiara i wiedza przez stulecia współistniały w praktykach leczniczych, wzajemnie się przenikając i uzupełniając.
Informacje dla zwiedzających
Wystawa: Siła wiary — Moc wiedzy. Amulety i numizmaty w historii medycyny
Miejsce: MNK Czapscy
Czas trwania: 11 kwietnia – 12 października 2025
Godziny otwarcia:
• poniedziałek – nieczynne
• wtorek – 10.00–18.00
• środa–niedziela – 10.00–16.00
Kuratorka: dr Agnieszka Smołucha‑Sładkowska
Koordynacja: Ewelina Zając
Źródło: Muzeum Narodowe w Krakowie
