To pierwotne arché, źródło życia i poznania, prowadzi przez ekspozycję, zachęcając do refleksji nad tym, skąd czerpiemy energię i jak budujemy odporność. Przypomina, że człowiek od zawsze potrafił odnaleźć sens nawet w ciemności, tworząc nowe formy życia i sztuki. Prezentowane prace ukazują światło jako element kompozycji, ale też symbol nadziei, wytrwałości i przemiany.
Punktem wyjścia dla wystawy stał się obraz Jerzego Tchórzewskiego Człowiek i światło z 1956 roku – dzieło powstałe w czasie powojennej „odwilży”, niosące metaforę odrodzenia i twórczej energii. Tchórzewski, jeden z najważniejszych polskich malarzy drugiej połowy XX wieku, operował dramatycznym światłem, pulsującymi liniami i ekspresją, które – jak pisał Mieczysław Porębski – tworzyły „światło infracerebralne”, wydobywające napięcie z podświadomych form.
Wystawa ukazuje także różne praktyki budowania odporności obecne w sztuce. Janina Kraupe-Świderska i Urszula Broll sięgają po duchowość i wyobraźnię, Dorota Kozieradzka bada granice ciała, a Koji Kamoji odnajduje siłę w medytacji. Teresa Tyszkiewicz, wbijając tysiące szpilek w powierzchnię obrazu, tworzyła gest wytrwałości, a Barbara Pniewska, pracując w metaloplastyce, przekształcała surowy materiał w organiczne, zmysłowe formy – jednocześnie delikatne i pancerne.
Ważną część ekspozycji stanowią klasycy abstrakcji geometrycznej, dla których światło jest kluczowym elementem konstrukcji obrazu. Wczesne kompozycje Wojciecha Fangora pulsują intensywnym kolorem, a prace Jerzego Kałuckiego budują świetlną architekturę z rygorystycznej geometrii. Anna Huskowska-Młynarska tworzy subtelne, monochromatyczne wizje, w których światło zdaje się tlić pod powierzchnią płótna. Ryszard Winiarski wykorzystuje lustro, by wprowadzić do swoich prac grę między światłem, przypadkiem i obecnością widza.
Franciszka Themerson, w swoich białych, pełnych ciszy kompozycjach, przywołuje pamięć i ślady minionych wspólnot, tworząc świetlne świadectwo doświadczeń naznaczonych wojenną traumą. Z kolei sztandary Władysława Hasiora – Sztandar pełen blasku i Sztandar błękitnej nadziei – wybrzmiewają jako manifest wiary w ludzką wyobraźnię i wolność twórczą.
Agnieszka Polska w filmie What the sun has seen / Co słonko widziało snuje czułą opowieść o świecie widzianym z perspektywy słońca, wskazując na potrzebę dobra i stoickiego dystansu wobec chaosu współczesności.
Wystawa przywołuje także dwóch artystów, dla których światło stało się fundamentem sztuki: Władysława Strzemińskiego i Stefana Gierowskiego. Strzemiński, autor Teorii widzenia, traktował światło jako podstawę percepcji i źródło obrazu, co widać zarówno w jego unizmach, jak i powidokach. Gierowski, inspirowany jego myślą, stworzył własny język malarski, w którym światło staje się przestrzenią, energią i próbą uchwycenia nieskończoności.
Wystawa jest również efektem wieloletniej współpracy między instytucjami, w szczególności z Muzeum Sztuki w Łodzi, którego zbiory wzbogaciły prezentację. To przykład dialogu, który wzmacnia obecność polskiej sztuki – zwłaszcza powojennej – w krajowych i międzynarodowych dyskusjach oraz w świadomości odbiorców.
Artystki i artyści: Zofia Artymowska, Mirosław Bałka, Zdzisław Beksiński, Urszula Broll, Tomasz Ciecierski, Anna Cyronek-Kalinowska, Andrzej Dłużniewski, Wojciech Fangor, Stefan Gierowski, Władysław Hasior, Anna Huskowska-Młynarska, Jerzy Kałucki, Koji Kamoji, Tadeusz Kantor, Dorota Kozieradzka, Janina Kraupe-Świderska, Jadwiga Maziarska, Wiesław Michalak, Andrzej Pawłowski, Barbara Pniewska, Agnieszka Polska, Józef Robakowski, Jadwiga Sawicka, Antoni Starczewski, Henryk Stażewski, Władysław Strzemiński, Tomasz Tatarczyk, Jerzy Tchórzewski, Franciszka Themerson, Teresa Tyszkiewcz, Ryszard Winiarski, Teresa Żarnower.
Kuratorka: Ania Muszyńska
Zespół kuratorski: Magdalena Marczak-Cerońska, Kama Kieremkampt.
Wystawa otwarta codziennie w godz. 10:00 – 18:00.
W środy wystawa otwarta w godz.10:00 – 20:00
Wstęp wolny.
Fundacja Rodziny Staraków, Spectra Art Space
Bobrowiecka 6,Warszawa
Źródło:Fundacja Rodziny Staraków
